रायगड किल्ला माहिती मराठी, Raigad Fort Information in Marathi

आजच्या या लेखात, मी तुमच्यासाठी घेऊन आलो आहे रायगड किल्ला मराठी माहिती निबंध (Raigad fort information in Marathi). रायगड किल्ला हा माहिती निबंध लेख मुलांसाठी आणि सर्व वर्गांसाठी अगदी पहिली पासून ते महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी उपयोगी आहे.

तुम्ही तुमच्या शाळा किंवा महाविद्यालयीन प्रकल्पासाठी रायगड किल्ला मराठी माहिती निबंध (Raigad fort information in Marathi) वापरू शकता. आमच्या या वेबसाइटवर इतर सुद्धा अनेक विषयांवर मराठीमध्ये निबंध उपलब्ध आहे, ते सुद्धा आपण आपण वाचू शकता.

रायगड किल्ला माहिती मराठी, Raigad Fort Information in Marathi

सुमारे ८२० मीटर उंचीवर असलेला, मनमोहक असा रायगड किल्ला महाराष्ट्रातील महाड येथील सह्याद्री पर्वतरांगेत वसलेला आहे. या भव्य किल्‍ल्‍याला केवळ एका बाजूने प्रवेश करता येतो त्‍या मार्गाने सुमारे १७३७ पायर्‍या आहेत आणि इतर तीन बाजूंनी खोल दर्‍यांनी वेढलेला आहे. दुसऱ्या मार्गे रोपवेने साधारण ५ मिनिटात गडाच्या माथ्यावर पोहोचता येते.

हा किल्ला मराठ्यांसाठी खूप अभिमानाचा आणि शौर्याचे स्मरण करून देणारा किल्ला आहे. रायगड किल्ला हे केवळ पर्यटनस्थळ नाही; छत्रपती शिवरायांनी जपलेल्या हिंदवी स्वराज्याच्या भव्य दृष्टीचे ठसे असलेले हे तीर्थक्षेत्र आहे.

परिचय

रायगड किल्ला ताब्यात घेतल्यानंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जिर्णोध्दार करून त्याला मराठा राज्याची राजधानी केली. टेकडीवर असलेल्या या भक्कम तटबंदीने विविध हल्लेखोरांचा प्रतिकार केल्यामुळे ब्रिटिशांनी याला पूर्वेचे जिब्राल्टर असे नाव दिले. त्यात नगारखाना दरवाजा, मेणा दरवाजा, महा दरवाजा आणि पालखी दरवाजा असे अनेक आकर्षक दरवाजे आहेत. मुख्य बाजार मार्गाच्या अवशेषांसमोर शिवाजीचा एक पुतळा देखील होता जो शेवटी त्याच्या स्वतःच्या आणि त्याच्या प्रिय कुत्र्याच्या समाधीकडे घेऊन जातो.

Raigad Fort Information in Marathi

रायगडमधील अनेक वास्तू आणि इतर बांधकामे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी विकसित केली होती. १६७४ मध्ये संपूर्ण मराठा राज्याचा राजा म्हणून राज्याभिषेक झाल्यानंतर आणि नंतर, भारताच्या मध्य आणि पश्चिम भागाचा मोठा भाग व्यापलेल्या मराठा साम्राज्याचा राज्याभिषेक झाल्यानंतर त्यांनी ही राजधानी बनवली.

रायगड किल्ल्याचा इतिहास

रायगड किल्ला ज्याला आधी रायरीचा किल्ला म्हणून ओळखले जात होते. हा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६५६ मध्ये जावळीचा राजा चंद्ररावजी मोरे याच्याकडून ताब्यात घेतला होता. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी किल्ला ताब्यात घेतल्यानंतर त्यांनी त्याचा बराच विस्तार केला आणि त्याला रायगड असे नाव दिले.

पुढे ते छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या विस्तारणाऱ्या मराठा साम्राज्याची राजधानी बनले. किल्ल्याच्या पायथ्याशी रायगडवाडी व पाचाड ही गावे वसलेली आहेत. रायगड किल्ल्यावर मराठा राजवटीत ही गावे महत्त्वाची होती. गडमाथ्यापर्यंतची चढण पाचाडपासूनच सुरू होते.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजवटीत पाचाड गावात १०,००० घोडदळांचा फौजफाटा सदैव पहारा देत असे. शिवाजीने रायगडापासून साधारण दोन मैलांवर लिंगाणा किल्ला बांधला. याचा उपयोग कैद्यांना ठेवण्यासाठी केला जात असे.

१६८९ मध्ये झुल्फिखार खानने रायगड काबीज केला आणि औरंगजेबाने त्याचे नाव बदलून इस्लामगड ठेवले. सिद्दी फतेखानने १७०७ मध्ये किल्ला ताब्यात घेतला आणि १७३३ पर्यंत तो ताब्यात घेतला. या कालावधीनंतर मराठ्यांनी रायगड किल्ला पुन्हा ताब्यात घेतला आणि १८१८ पर्यंत तो राखला.

१८१८ मध्ये कालकाईच्या टेकडीवरील तोफांनी रायगड किल्ल्या थोड्या प्रमाणात नष्ट केला. ९ मे १८१८ रोजी एक करार अंमलात आणला गेला आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने परत किल्ला जिंकून घेतला.

रायगड किल्ल्याची रचना

रायगड किल्ल्याच्या स्थापत्यकलेचे खरे सूत्रधार वास्तुविशारद हिरोजी इंदुलकर होते. रायगड किल्ल्याचा प्रत्येक भाग त्यांच्या स्थापत्यकलेचे कौशल्य दर्शवतो.

किल्ल्यावर पोहोचल्यावर प्रवेशद्वाराकडे जाणारा एकमेव मार्ग म्हणजे ‘महा दरवाजा’. त्याच्या सीमा आणि टेहळणी बुरूज बांधले गेले आणि अजूनही ते तसेच उभे आहेत. आतील भागात राजाच्या आठ राण्यांसाठी आठ कक्ष आहेत. मागील बाजूस, हत्ती तलाव जो एकेकाळी हत्तींच्या आंघोळीसाठी वापरला जात असे असा एक मोठा तलाव आहे.

पुढे गेल्यावर तुम्ही छत्रपती शिवरायांचे सिंहासन असलेल्या हॉलमध्ये पोहोचाल. दरबार हॉल हे बांधकाम व्यवस्थेचे एक उत्कृष्ठ उदाहरण मानले जाते. दरबाराच्या कोणत्याही एका कोपऱ्यातून काहीही कुजबुजल्यास ते सिंहासनावर सहज ऐकू येते.

पुढे उजवीकडे चालत गेल्यास जगदीश्वर मंदिर दिसेल. छत्रपती शिवाजी महाराज यांची समाधी व निष्ठावंत कुत्रा वाघ्या याचे थोड्याच अंतरावर दिसेल.

रायगड किल्ल्यातील पाहण्यासारख्या गोष्टी

  • राणीवास, सहा खोल्यांचा समावेश असलेले एक संकुल आहे जेथे छत्रपती शिवाजीच्या माता जिजाबाई शहाजी भोंसले इतर राण्यांसोबत राहिल्या होत्या.
  • पालखी दरवाजा, राजा आणि त्याच्या ताफ्यांकडून वापरण्यात येणारा खास रस्ता.
  • राजभवन, राजेशाही दरबार जिथे शिवाजी राजे आपल्या राज्याच्या लोकांना तक्रारींवर निर्णय जाहीर करत असे.
  • आंघोळीचे ठिकाण जे शाही कुटुंबातील लोकांसाठी होते. यात प्रभावी ड्रेनेज सिस्टीम आहे जी आधुनिक तंत्रज्ञानाने प्रेरित आहे
  • टेहळणी टॉवर जो दुरून शत्रू शोधण्यासाठी वापरला जात असे.
  • होळीचा माळ, एक मोठे मोकळे मैदान जिथे दरवर्षी होळी साजरी होते.
  • हिरकणी बुरुज, एक मोठा आणि मजबूत बुरुज, ज्याचे नाव हिरकणी नावाच्या महिलेच्या नावावर देण्यात आले आहे.
  • टकमक टोक हे १२,०० फूट खोल असा कडा आहे ज्याचा उपयोग दोषी आरोपींना कडेलोट करण्यासाठी केला जातो.

रायगड किल्ल्याजवळ भेट देण्याची प्रमुख ठिकाणे

जगदीश्वर मंदिर, भगवान शंकराला समर्पित ऐतिहासिक मंदिर. हे सुमारे ३०० वर्षे जुने आहे आणि अजूनही रायगडमधील सर्वात सुस्थितीत असलेल्या मंदिरांपैकी एक म्हणून गणले जाते.

जिजामाता पॅलेस, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मदात्या जिजामाता शहाजी भोंसले यांना समर्पित असलेला राजवाडा. गडावर जाताना पाचाड गावात तुम्ही याला भेट देऊ शकता.

रायगड संग्रहालय, शाही कलाकृतींचा खजिना आणि त्याच्या काळातील शस्त्रास्त्रांचे प्रदर्शन.

रायगड किल्ला रोपवे

ज्यांना ट्रेकिंगची आवड नाही किंवा किल्यावर नीट चढता येत नाही त्यांच्यासाठी रायगड किल्ल्यावर जाण्यासाठी रोपवे आहे. किल्ल्यावर जाण्यास फक्त ४-५ मिनिटे लागतात.

रायगड किल्ल्याला भेट देण्याची उत्तम वेळ

रायगड किल्ल्याला भेट देण्यासाठी नोव्हेंबर ते मार्च हा उत्तम काळ आहे कारण येथे हिवाळा फारसा थंड नसतो. हवामान आनंददायी राहते आणि हिवाळ्यात तुम्ही ट्रेकिंग किंवा रोपवेचा सर्वाधिक आनंद घेऊ शकता. उन्हाळ्यात तापमान हे ४० अंश सेल्सिअस पेक्षा जास्त असल्याने मार्च ते जून हा कालावधी पर्यटकांकडून सर्रास टाळला जातो.

रायगड किल्ल्यावर कसे जायचे

रायगड किल्ला महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातील महाड येथे आहे. रस्त्याने रायगड किल्ल्यावर जाण्यासाठी जर तुम्ही महाराष्ट्र राज्याच्या बसेसचा सुद्धा वापर करू शकता. या किल्ल्यावर जाणाऱ्या बसेस रायगडमधील तीन महत्त्वाचे बसस्थानक अलिबाग बसस्थानक, पनवेल राज्य परिवहन बस डेपो आणि माणगाव राज्य परिवहन येथून मिळतात.

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन बसेसव्यतिरिक्त तुम्ही अनेक खाजगी बसेसने सुद्धा जाऊ शकता. मुंबईहून रायगड किल्ल्यावर जाण्यासाठी NH १७ वरून लोनेरा फाटा, दसगाव मार्गे पनवेल-महाड नंतर रायगडला जाऊ शकता.

जर तुम्ही ट्रेनने जात असाल तर मुंबई आणि पुण्याला जोडलेले सर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन वीर रेल्वे स्थानक आहे, रायगडापासून सुमारे ४० किमी अंतरावर आहे आणि इकडे येणाऱ्या नियमित गाड्या आहेत. रेल्वे स्टेशनवरून रायगडला जाण्यासाठी टॅक्सीही भाड्याने घेऊ शकता.

रायगड किल्ल्यावर पोहोचण्यासाठी सर्वात जवळचे विमानतळ मुंबई शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे, जे रायगडापासून १४० किमी अंतरावर आहे.

निष्कर्ष

रायगड हा एक डोंगरी किल्ला असून रायगड जिल्ह्यातील महाड येथे आहे. रायगडावरील अनेक बांधकामे आणि वास्तू छत्रपती शिवाजी महाराजांनी बांधल्या होत्या आणि मुख्य अभियंता हिरोजी इंदुलकर होते. १६७४ मध्ये जेव्हा छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्याचा राज्याभिषेक याच गडावर केला.

सह्याद्री पर्वत रांगेत हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून २,७०० फूट उंचीवर आहे. गडावर जाण्यासाठी सुमारे १,७३७ पायऱ्या आहेत.

तर हा होता रायगड किल्ला मराठी माहिती निबंध. मला आशा आहे की आपणास रायगड किल्ला हा निबंध माहिती लेख (Raigad fort information in Marathi) आवडला असेल. जर आपल्याला हा लेख आवडला असेल तर हा लेख आपल्या मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका.

इतर महत्वाचे लेख

हा लेख तुम्हाला आवडला असेल तर नक्की शेअर करा 👍👍👍

Leave a Comment

error: Content is protected.