संत तुकाराम महाराज माहिती मराठी, Sant Tukaram Information in Marathi

आजच्या या लेखात, मी तुमच्यासाठी घेऊन आलो आहे संत तुकाराम मराठी माहिती निबंध (Sant Tukaram information in Marathi). संत तुकाराम हा माहिती निबंध लेख मुलांसाठी आणि सर्व वर्गांसाठी अगदी पहिली पासून ते महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी उपयोगी आहे.

तुम्ही तुमच्या शाळा किंवा महाविद्यालयीन प्रकल्पासाठी संत तुकाराम मराठी माहिती निबंध (Sant Tukaram information in Marathi) वापरू शकता. आमच्या या वेबसाइटवर इतर सुद्धा अनेक विषयांवर मराठीमध्ये निबंध उपलब्ध आहे, ते सुद्धा आपण आपण वाचू शकता.

संत तुकाराम महाराज माहिती मराठी, Sant Tukaram Information in Marathi

संत तुकाराम हे महाराष्ट्रातील एक सुप्रसिद्ध संत आहे. ते आणि संत ज्ञानेश्वर हे महाराष्ट्रातील सर्वात लोकप्रिय संत होते आणि दोघांनीही भगवान पांडुरंगाची पूजा केली.

परिचय

संत तुकाराम हे मराठी भाषेतील श्रेष्ठ कवी. संत तुकारामांची प्रतिभा अंशतः बाह्य जगाला त्याच्या अध्यात्मिक अनुरुपात रूपांतरित करण्याच्या क्षमतेमध्ये आहे. मराठी साहित्यात तुकारामांची उंची इंग्रजीतील शेक्सपियर किंवा जर्मनमधील गोएथे यांच्याशी तुलना करता येते. त्यांना प्रतिभा किंवा भाषा तसेच तिची वैशिष्टय़पूर्ण साहित्यिक संस्कृती प्रतिबिंबित करणारा मराठी कवी म्हणता येईल. तेव्हापासून मराठी साहित्य संस्कृतीवर इतका खोलवर आणि व्यापक प्रभाव पाडणारा दुसरा मराठी लेखक नाही.

संत तुकाराम महाराज यांचा जन्म

तुकारामांचा जन्म १६०८ मध्ये, महाराष्ट्रातील देहू नावाच्या गावात, कनकर आणि बोल्होबा मोरे यांच्या तीन मुलांपैकी एक म्हणून झाला. त्यांचे पूर्ण नाव तुकाराम बोल्होबा आंबिले. १६२५ मध्ये, त्यांनी आपले पालक गमावले. या काळात त्यांचा मोठा भाऊ आध्यात्मिक मोक्षासाठी वाराणसीला रवाना झाला. याच काळात त्यांच्या मेहुणीचाही मृत्यू झाला.

Sant Tukaram Information in Marathi

त्यांची पहिली पत्नी रखमा बाई होती, त्यांचा मुलगा संतू सोबत १६३०-१६३२ च्या दुष्काळात मरण पावला.
त्यानंतर तुकारामांनी जिजाबाईशी लग्न केले ज्यांनी त्यांना त्यांच्या गावात एक छोटेसे दुकान काढण्यास मदत केली.

त्यांचे कौटुंबिक दैवत विठोबा किंवा पांडुरंगा होते. संत तुकाराम यांना संतु किंवा महादेव, विठोबा आणि नारायण असे तीन मुलगे होते. संत तुकाराम महाराजांनी संत नामदेवाला आपला गुरु म्हणून स्वीकारले.

संत तुकाराम महाराज यांचे जीवन

संत तुकोबारायांचे कौटुंबिक जीवन खूप कठीण होते. त्याला अनेक संकटांचा सामना करावा लागला. जेव्हा तो फक्त 17-18 वर्षांचा होता तेव्हा त्याने त्याचे दोन्ही पालक गमावले. त्याचा मोठा भाऊ सर्वकाही सोडून तीर्थयात्रेसाठी निघून गेला. तुकाराम महाराजांनीही पत्नी गमावली. त्याच वेळी, त्याला सर्वात वाईट दुष्काळाचा सामना करावा लागला, त्याचदरम्यान त्याचा मोठा मुलगा संतू उपासमारीने मरण पावला. त्याचे बहुतेक पशुधनही दुष्काळाला बळी पडले. परिस्थिती इतकी वाईट होती की जमिनीतून कोणताही महसूल मिळू शकला नाही. तुकाराम महाराज उदास झाले आणि त्यांनी सांसारिक चिंतेत रस गमावला.

त्यांनी आपले गाव सोडले आणि जवळच्या भामनाथ जंगलात निघून गेले. तेथे ते १५ दिवस पाणी व अन्नाविना राहिले, याच काळात त्यांना आत्मसाक्षात्कार झाला. या घटनेनंतर, त्यांनी उध्वस्त झालेल्या मंदिराची पुनर्बांधणी केली आणि त्यांचे दिवस आणि रात्र भजन आणि कीर्तन करण्यात घालवण्यास सुरुवात केली. त्यांनी ज्ञानदेव, एकनाथ, नामदेव इत्यादी लोकप्रिय संतांच्या भक्ती कार्याचा अभ्यास केला आणि कालांतराने कविता रचण्यास सुरुवात केली.

संत तुकाराम महाराज यांचे साहित्यिक लेखन

संत तुकाराम यांनी वेदांत ज्ञान आपल्या अभंगाच्या माध्यमातून सामान्य लोकांपर्यंत पोहचवले. त्यांच्या अभंगाने अशी लोकप्रियता मिळविली की ते संत तुकाराम महाराजांच्या नावांशी संबंधित होऊ लागले. अशिक्षित लोकांमध्येही लोकप्रिय असलेल्या अभंग ग्रामीण भागातील दररोजच्या जीवनाचा एक अविभाज्य भाग झाला.

संत तुकारामांनी अभंग कविता नावाचा मराठी साहित्य प्रकार रचला ज्यामध्ये लोककथांचा अध्यात्मिक विषयांचा समावेश होता. १६३२ ते १६५० च्या दरम्यान त्यांनी तुकाराम गाथा रचली. त्यात सुमारे ४,५०० अभंगांचा समावेश असल्याचे सांगितले जाते.

आपल्या गाथेत, त्यांनी प्रवृत्ती उर्फ जीवन, व्यवसाय आणि कुटुंबातील उत्कटतेची तुलना निवृत्ती उर्फ सांसारिक सन्मान सोडून वैयक्तिक मुक्ती किंवा मोक्ष मिळविण्यासाठी आत्मसाक्षात्कार करण्याच्या इच्छेशी केली होती.

संत तुकाराम महाराज हे वेद आणि भगवद्-गीता, भागवत, ज्ञानेश्वरी आणि पुराण इत्यादी शास्त्रांचेही अभ्यासक होते. त्यांच्या रचना सोप्या, शुद्ध मराठी भाषेत आहेत. संन्यासच्या कठोर परीक्षेवर आधारित त्यांचे आत्मज्ञान त्याच्या अभंगवाणीपासून स्पष्टपणे दिसून येते. त्यांच्या रचनांमध्ये, ते सद्गुण संतांचे कौतुक करतात आणि धर्मांध आणि दांभिक व्यक्तींवर स्पष्टपणे टीका करतात.

तुकोबाचे हे विचार त्याच्या अभंगातून जनतेत इतके खोलवर पसरले आहेत की दररोजच्या कामकाजाच्या वेळी लोक त्यांचा उत्स्फूर्तपणे उद्धरण करतात. अनेक श्लोक मराठीत उद्धरण झाले आहेत.

संत तुकाराम महाराज यांच्या गाथेसंदर्भात असलेली कथा

संत तुकाराम यांना त्यांच्या स्वत: च्या आयुष्यात, रूढीवादी ब्राह्मणांच्या क्रोधास बळी पडावे लागले. त्यांनी सर्व ग्रंथ सर्व सामान्य लोकांना समजेल अशा भाषेत सांगितल्यामुळे त्यांना शिक्षा करण्यात आली.

पुण्याजवळील वाघोली येथील कट्टर ब्राम्हण रामेश्वर भट्ट यांनी तुकारामांना त्यांच्या अभंगाच्या गाथा इंद्रायणी नदीत सोडून देण्याची शिक्षा दिली. अखेरीस त्यांनी सर्व अभंग त्याच्या मूळ गावी देहू येथील इंद्रायणी नदीत सोडले. रामेश्वर भट्ट याने तासांत तुकारामांना सांगितले कि जर तो खरोखरच देवाचा भक्त असेल तर देव त्याची बुडलेली गाथा परत देईल. त्यानंतर तुकाराम महाराजांनी आपली गाथा परत करावी अशी प्रार्थना करून उपोषण केले. तेरा दिवसांच्या उपवासानंतर गाथा इंद्रायणी नदीच्या पाण्यावर आपोआप आली.

संत तुकाराम महाराज यांना मिळालेली प्रसिद्धी

तुकारामांच्या आयुष्यात अनेक चमत्कारिक घटना घडल्या. एकदा ते लोहगाव गावात भजन करत असताना जोशी नावाचा एक ब्राह्मण त्यांच्याकडे आला. त्यांचा एकुलता एक मुलगा घरी मरण पावला होता. भगवान पांडुरंगाची प्रार्थना केल्यावर संताने मुलाला जिवंत केले.

त्यांची ख्याती गावागावात आणि आजूबाजूच्या परिसरात पसरली. तुकारामांनी सगुण भक्तीचा पुरस्कार केला, ही भक्तीची प्रथा ज्यामध्ये देवाची स्तुती केली जाते. त्यांनी भजन आणि कीर्तनांना प्रोत्साहन दिले ज्यामध्ये त्यांनी लोकांना सर्वशक्तिमान देवाचे गुणगान गाण्यास सांगितले.

मरणासन्न अवस्थेत असताना त्यांनी आपल्या अनुयायांना नेहमी भगवान नारायण आणि रामकृष्ण हरी यांचे ध्यान करण्याचा सल्ला दिला. त्यांनी हरिकथेचे महत्त्वही सांगितले. त्यांनी हरिकथा हे ईश्वर, शिष्य आणि त्याचे नाम यांना महत्व दिले.

तुकारामांनी लिंगभेद न करता भक्त आणि शिष्य स्वीकारले. त्यांच्या महिला भक्तांपैकी एक बहिणाबाई होती, जी कौटुंबिक हिंसाचाराला बळी पडून तिच्या पतीचे घर सोडून गेली होती. त्यांचा असा विश्वास होता की देवाची सेवा करताना जातीने काही फरक पडत नाही.

शिवाजी राजे हे थोर महाराष्ट्रीय राजे संताचे महान प्रशंसक होते. राजे शिवाजी स्वतः संत तुकाराम यांना भेटायला आले होते. ऐतिहासिक ग्रंथांनुसार, शिवाजी राजांना एकदा आपले राज्य सोडायचे होते. मात्र, तुकारामांनी त्यांना त्यांच्या कर्तव्याची आठवण करून दिली आणि भगवंताचे स्मरण करण्याचा सल्ला दिला.

संत तुकाराम महाराज यांचे निधन

वृद्धापकाळाने आणि कष्टामुळे तुकारामांचे इ.स.१६५० च्या सुमारास निधन झाले अशी नोंद आहे. लोकांचा असा विश्वास होता की त्यांचा देह स्वतः गरुड पालखीत घेऊन गेला होता.

संत तूकारामांशी संबंधित ठिकाणे

तुकाराम महाराज जन्मस्थान मंदिर, देहू – या ठिकाणी तुकारामजींचा जन्म झाला, त्याभोवती नंतर मंदिर बांधण्यात आले.
संत तुकाराम वैकुंठस्थान मंदिर, देहू, आळंदी – या मंदिराच्या मागे इंद्रायणी नदीकाठी एक सुंदर घाट आहे
संत तुकाराम महाराज गाथा मंदिर, देहू – संत तुकारामांचा मोठा पुतळा असलेली भव्य इमारत; गाथा मंदिरात तुकाराम महाराजांनी रचलेले सुमारे ४,००० अभंग भिंतीवर कोरलेले आहेत.

संत तुकारामांच्या आयुष्यावर आधारित चित्रपट

संतावर विविध भाषांमध्ये अनेक भारतीय चित्रपट तयार झाले आहेत.

  • १९२१ मध्ये आलेला तुकाराम हा मूकपट
  • १९३६ मध्ये आलेला संत तुकाराम हा चित्रपट मुंबईतील खचाखच भरलेल्या प्रेक्षकांसाठी एका वर्षासाठी खुल्या ठिकाणी प्रदर्शित करण्यात आला होता आणि अनेक ग्रामीण लोक ते पाहण्यासाठी खूप लांबून येत होते.
  • १९६५ मध्ये संत तुकाराम हिंदीत
  • २०१२ मध्ये तुकाराम मराठीत
  • अमर चित्र कथा या भारतातील सर्वात मोठ्या कॉमिक बुक मालिकेच्या ६८ व्या अंकाचा विषय तुकारामांचे जीवन होता.

निष्कर्ष

संत तुकाराम हे अशा कुटुंबातील होते ज्यांचे मुख्य उद्दिष्ट धर्माचे पालन करणे, त्याचे संरक्षण करणे आणि समकालीन समाजाच्या आरोग्यासाठी त्याचा संदेश लोकांमध्ये पसरवणे हे होते. संत तुकारामांनि आई-वडिलांचे हे तत्व आपल्या जीवनाचे ध्येय मानून पाळले.

सतराव्या शतकामध्ये सामाजिक प्रबोधनाची सिरीवत करणारे संत म्हणून तुकाराम महाराजांचा उल्लेख केला जातो. संत तुकाराम महाराज वास्तववादी निर्भीड आणि वेळप्रसंगी समाजातील दांभिकपणावर रोखठोक शब्दांमध्ये प्रहार करणारे संत होते. अशा काळात संत तुकारामांनी आपल्या साहित्यातून व कीर्तनांतून समाजाला अचूक मार्गदर्शन करण्याचे कार्य केले.

तर हा होता संत तुकाराम मराठी माहिती निबंध. मला आशा आहे की आपणास संत तुकाराम हा निबंध माहिती लेख (Sant Tukaram information in Marathi) आवडला असेल. जर आपल्याला हा लेख आवडला असेल तर हा लेख आपल्या मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका.

इतर महत्वाचे लेख

हा लेख तुम्हाला आवडला असेल तर नक्की शेअर करा 👍👍👍

Leave a Comment

error: Content is protected.