नवरात्रोत्सव वर मराठी निबंध, Essay On Navratri in Marathi

आजच्या या लेखात, मी तुमच्यासाठी घेऊन आलो आहे नवरात्री सणावर मराठी निबंध (essay on Navratri in Marathi). नवरात्रोत्सव वर लिहिलेला हा निबंध मुलांसाठी आणि सर्व वर्गांसाठी अगदी पहिली पासून ते महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी उपयोगी आहे.

तुम्ही तुमच्या शाळा किंवा महाविद्यालयीन प्रकल्पासाठी नवरात्री सणावर मराठी माहिती निबंध (Navratri festival information in Marathi) वापरू शकता. आमच्या या वेबसाइटवर इतर विषयांवर सुद्धा मराठीमध्ये निबंध आहेत, ते सुद्धा आपण आपण वाचू शकता.

नवरात्रोत्सव वर मराठी निबंध, Essay On Navratri in Marathi

नवरात्रीचा हिंदू उत्सव भारतात मोठ्या आनंदाने आणि वैभवाने साजरा केला जातो. हा उत्सव नऊ रात्रीच्या कालावधीत साजरा केला जातो.

परिचय

नवरात्री वर्षातून चार वेळा साजरी केली जाते, तथापि, शरद ऋतूमध्ये येणारा नवरात्री उत्सव सर्वात लोकप्रिय आहे. याला शारदीय नवरात्री म्हणून संबोधले जाते आणि सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबर महिन्यात दुर्गादेवीचा सन्मान करण्यासाठी साजरा केला जातो.

Essay On Navratri in Marathi

हिंदू धर्मात चैत्र आणि शारदीय नवरात्री नवरत्री महत्त्व अपवादात्मक आहे. नवरात्री हा देवी दुर्गाच्या उपासनेचा एक विशेष उत्सव आहे. दुर्गादेवीचे भक्त विविध प्रकारे नऊ दिवस उपासना करतात. हिंदू धर्मात हा उत्सव संपूर्ण देशात मोठ्या जल्लोषात साजरा केला जातो.

नवरात्रीचे प्रकार

साधारणपणे वर्षभर ४ वेगवेगळ्या नवरात्री साजऱ्या केल्या जातात. भारतीय पंचांगानुसार आपण चार नवरात्री साजरी करतो: शरद नवरात्री, चैत्र नवरात्री, मघा नवरात्री आणि आषाढ नवरात्री. सर्व नवरात्रीपैकी, शरद नवरात्रीला सर्वात जास्त महत्त्व आहे.

शरद नवरात्री

सर्व नवरात्रींमध्ये; शरद नवरात्री सर्वात लोकप्रिय आणि महत्त्वपूर्ण आहे. यालाच शारदा नवरात्री किंवा शारदीय नवरात्री असेही म्हणतात. शारदीय म्हणजे शरद ऋतुतील आणि पीक कापणीच्या वेळेचा एक प्रमुख भाग. सप्टेंबर-ऑक्टोबर महिन्यात शारदीय नवरात्री येते. नवरात्रीमागील संपूर्ण पौराणिक संबंध दुर्गादेवीच्या माहिशासुर नावाच्या राक्षसाच्या वधाशी संबंधित आहे. काही लोक असेही म्हणतात की याच दिवशी रामचंद्राने रावणाला मारले होते.

चैत्र नवरात्री

चैत्र नवरात्री हा उत्सव साधारणपणे मार्च आणि एप्रिल दरम्यान येतो. हा नऊ दिवसांचा उत्सव हिंदू चंद्र दिनदर्शिकेच्या चैत्र महिन्याच्या पहिल्या दिवसापासून सुरू होतो. चैत्र नवरात्री हा उत्सव राम नवरात्री म्हणून सुद्धा ओळखला जातो. राम नवमी, भगवान रामाचा वाढदिवस हा चैत्र नवरात्री दरम्यान नवव्या दिवशी पडतो. शरद नवरात्री प्रमाणेच हा उत्सव साजरा केला जातो. नवरात्री दरम्यान बहुतेक विधी व चालीरिती समान आहेत. नवरात्री दरम्यान सर्व नऊ दिवस देवी शक्तीच्या नऊ प्रकारांना समर्पित आहेत.

मघा नवरात्री

हिवाळ्याच्या हंगामात पडणारा हा नवरात्री उत्सव आहे. मघा नवरात्री साधारणपणे जानेवारी आणि फेब्रुवारी दरम्यान येते.

आषाढ नवरात्री

आषाढ नवरात्री हा उत्सव जून आणि जुलै महिन्यात येतो जेव्हा पाऊस चालू असतो. या नवरात्रीमध्ये शक्यतो कोणते सांस्कृतिक कार्यक्रम होत नाहीत.

नवरात्री बद्दल पौराणिक कथा

नवरात्रीसंदर्भात अनेक पौराणिक कथा आहेत. नवरात्रीच्या दिवशी दुर्गादेवीने राक्षस महिषासुराला ठार केले.

राक्षस महिषासुराने महादेव शिवाची उपासना केली आणि त्यांना प्रसन्न करून त्यांच्याकडून शक्तींची मागणी केली आणि असे वरदान घेतले कि आपल्याला कोणीच मनुष्य मारू शकणार नाही. या शक्तींमुळे स्वतः ब्रह्मा विष्णू महेशसुद्धा त्याला मारू शकणार नव्हते.

महादेव शिव यांनी वरदान दिल्या नंतर महिषासुराने सर्वांना त्रास द्यायला सुरुवात केली, त्याने सर्व देव देवतांना बंदी बनवले. ब्राम्हणांचा छळ चालू केला.

महिषासुराने सर्व देवांना घाबरवले होते. म्हणूनच, सर्व देव देवता ब्रह्मा विष्णू महेश यांच्याकडे गेले आणि महिषासुरापासून आम्हा सर्वाना मुक्त करण्याची प्रार्थना केली.

मग ब्रह्मा विष्णू महेश यांनी त्यांची सर्व शक्ती एकत्र केली आणि एका नवीन शक्तीला जन्म दिला, ज्याचे नाव दुर्गा असे होते. दुर्गादेवीने महिषासुराला ठार मारले आणि सर्वांना त्याच्या त्रासापासून देवांना मुक्त केले. तेव्हापासून देवी दुर्गाची उपासना प्रचलित आहे.

दुसऱ्या एका कथेत भगवान राम, लक्ष्मण, हनुमान आणि सर्व वानर सेना यांनी अश्विन शुक्ल प्रतीपदा ते शरद नवरात्री पर्यंत आई दुर्गाची पूजा केली. यानंतर, दहाव्या दिवशी, भगवान रामाने लंकेवर चढाई करून रावणाला हरवले. म्हणूनच, दहाव्या दिवशी दसरा हा उत्सव साजरा केला जातो.

आई दुर्गाची नऊ रूपे

नवरात्री हा उत्सव सत्य आणि अधार्मिकतेवर धर्माच्या विजयाचे प्रतीक आहे. अदिशक्ती आई दुर्गाचे नऊ प्रकार नवरात्रीमध्ये उपासना करतात. त्याच्या या रूपांना नवदुर्गा असेही म्हणतात.

नवरात्रीचे नऊ दिवस सहसा दुर्गा देवीच्या नऊ अवतारांना समर्पित असतात.

दिवस १ – शैलपुत्री

शैलपुत्री हा पार्वती देवीची अवतार आहे. तिला महाकलीचा अवतार म्हणून चित्रित केले आहे. ती तिच्या हातात त्रिशूल आणि कमळ घेऊन नंदीवर स्वार झालेली असते. आई शैलपुत्री चंद्र ग्रहाचे प्रतिनिधित्व करते.

दिवस २ – ब्रह्मचारिणी

ब्रह्मचारिणी हा पार्वती या देवीचा आणखी एक अवतार आहे. ती शांतता आणि शांतीचे प्रतीक आहे. या दिवशी ती निळ्या रंगाच्या साडीत नेसवली जाते, कारण ब्रह्मचारिणी शांतता आणि सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. ब्रह्मचारिणी देवी मंगळावर नियंत्रण ठेवते. ब्रह्मचारिणी देवीची शुद्ध भक्तीने पूजा केल्यास कोणतेही भयानक परिणाम दूर होऊ शकतात.

दिवस ३ – चंद्रघंटा

पार्वती देवी महादेव शिवशी लग्न केल्यानंतर आपल्या कपाळावर अर्धा चंद्र परिधान करीत असे आणि चंद्रघंटा हे देवीच्या या स्वरूपाचे चित्रण आहे. तिसरा दिवस हा पिवळ्या रंगाच्या रंगाशी संबंधित आहे, जो तिच्या दुभाजकपणाचे प्रतीक आहे. आई दुर्गाचे तिसरा रूप, शुक्र ग्रहावर अधिराज्य गाजवतो आणि आपल्याला धैर्य प्रदान करतो.

दिवस ४ – कुष्मांडा

कुष्मांडा या देवीच्या रूपाचा संपूर्ण जगात वावर आहे असे म्हणतात. म्हणूनच, देवीच्या या स्वरूपाशी संबंधित रंग हिरवा आहे. ती वाघावर स्वार होते आणि तिला आठ हातांनी चित्रित केले आहे. आई दुर्गाचा चौथे रूप, सूर्य ग्रहाचे प्रतिनिधित्व करतो आणि नकारात्मक उर्जा बाजूला करून आपले भविष्य सुरक्षित करतो.

दिवस ५ – स्कंदमाता

भगवान स्कंद किंवा कार्तिकीची आई, स्कंदमाता जेव्हा आपल्या मुलांना धोका असतो तेव्हा आईची शक्ती दर्शवते. असे मानले जाते की तिने आपल्या बाळासह सिंहाला आपल्या बाहूंमध्ये सोडले आहे. दिवसाचा रंग राखाडी आहे. आई दुर्गाचा पाचवा प्रकार, बुध ग्रहावर राज्य करतो आणि ति आपल्या भक्तांच्या बाबतीत अत्यंत प्रेमळ आहे.

दिवस ६ – कात्यायनी

कात्यायनी ही एक योद्धा देवी आहे आणि तिचे चार हात आहेत. ती सिंहावर स्वार झालेली असून ती धैर्याचे प्रतीक आहे. हे रूप हे नवरात्रीच्या ६ व्या दिवसासाठी नारिंगी रंगात अनुवादित करते. आई दुर्गाचा सहावे रूप, बृहस्पति ग्रह नियंत्रित करतो. ती तिच्या उपासकांना शौर्य आणि सामर्थ्य प्रदान करते.

दिवस ७ – कालरात्री

कालरात्री हे दुर्गा देवीचा सर्वात हिंसक रूप आहे. या दिवसाचा रंग पांढरा आहे. आई दुर्गाचे सातवे रूप हे शनि ग्रह नियंत्रित करते आणि पराक्रमाचे प्रतीक आहे.

दिवस ८ – महागौरी

देवी या दिवशी शांतता आणि आशावाद दर्शवते; म्हणून नवरात्रीच्या आठव्या दिवसाशी संबंधित रंग गुलाबी आहे. आई दुर्गाचे आठवे रूप राहू ग्रहाचा दैवी शासक आहे आणि हानिकारक प्रभाव, नकारात्मक ऊर्जा दूर करतो.

दिवस ९ – सिद्धीदात्री

देवी सिद्धीदात्री कमळावर बसली आहे. ती निसर्गाच्या सौंदर्यास अजून खुलवते. देवीच्या या रुपाला सारस्वती देवी असेही म्हणतात. या दिवसाचा रंग हलका निळा आहे. आई दुर्गाचे नववे रूप केतू ग्रहावर अधिराज्य गाजवते आणि आपल्याला ज्ञानाचा आशीर्वाद देते.

नवरात्री उत्सव कसा साजरा केला जातो

पूर्व राज्ये

पूर्वीच्या राज्यात नवरात्रीला दुर्गा पूजा असे संबोधले जाते. या उत्सवासाठी मोठमोठी मंडळे मंडप उभारतात जिथे दुर्गा पूजा उत्सव साजरा केला जातो. या नऊ दिवसात धर्मग्रंथांचे पठण केले जाते आणि सर्व भक्त लोक देवीचे दर्शन घेतात. दहाव्या दिवशी मिरवणुकीत दुर्गा देवीला औपचारिक निरोप देण्यात येतो.

उत्तर आणि पश्चिम राज्ये

या प्रदेशात नवरात्रीला रामलीला किंवा दसरा म्हणून संबोधले जाते. रामायनामध्ये सूचित केल्याप्रमाणे हे राक्षस राजा रावणावर भगवान रामाच्या विजयाचे प्रतीक आहे.

उत्तर भारतातील नवरात्री उत्सवांमध्ये रामायनातील कथांवर कलाकार रामलीला सादर करतात. प्रेक्षक देखील या कार्यक्रमांमध्ये उत्स्फूर्तपणे भाग घेऊ शकतात. दहाव्या दिवशी म्हणजे दसऱ्याच्या दिवशी रावणाचा पुतळा जाळला जातो. दुर्गादेवीचा विजय उत्तर भारताच्या सर्व राज्यात साजरा केला जातो आणि कुटुंबे घरी एक दिवा लावतात जो सर्व नऊ दिवस अखंडितपणे चालू असतो.

बिहारच्या काही भागात या दिवसात जत्रा भरली जाते.

गुजरातमध्ये नवरात्री हा उत्सव मोठ्या आनंदाने साजरा केला जातो. संपूर्ण जगभर दांडिया, गरबा नृत्यासाठी गुजरातचा नवरात्री उत्सव प्रसिद्ध आहे.

गोव्यात नवरात्री हा सण मखरोत्सव या नावाने साजरा केला जातो. उत्सवाची शेवटची रात्र मखर आरती असते आणि या दिवशी भाविकांची खूप गर्दी होते.

महाराष्ट्रात नवरात्रीमध्ये घटस्थापना म्हुणुन देखील हा उत्सव साजरा केला जातो. या दिवशी लाकडी पाटावर तांदळाच्या राशीत पितळेचा तांब्या पाण्याने तांब्या ठेवतात. यालाच घट असे बोलले जाते. त्याच्यासोबत नारळ, मुख्य धान्य, हळद ठेवले जाते. समृद्धीचे प्रतीक म्हणून नऊ रात्री एक दिवा देखील ठेवला जातो.

दक्षिणेकडील राज्ये

कर्नाटकात हिंदू मंदिरे नवरात्रीच्या काळात रोषणाईने आकर्षित दिसतात. कर्नाटकात दसरा हा एक लोकप्रिय उत्सव आहे आणि यात शाही मिरवणुका काढल्या जातात.

केरळमध्ये यावेळी पुस्तकांची पूजा केली जाते. विजयाचा शेवटचा दिवस, ज्याला विजया दशमी असेही म्हटले जाते, या दिवशी मुलाला प्रथम वाचन / लेखन शिकवण्यास सुरुवात केली जाते.

तामिळनाडूमध्ये या दिवशी देव, देवता, ग्रामीण जीवन आणि प्राणी यांचे वर्णन करणाऱ्या बाहुल्यांचे प्रदर्शन ठेवले जाते. हे प्रदर्शन पाहण्यासाठी मित्र आणि कुटुंबे एकमेकांना भेट देतात.

तेलंगनामध्ये स्त्रिया नवरात्री देवी साठी कलात्मक फुलांच्या सजावट तयार करतात.

भारताबाहेर नवरात्री उत्सव

नेपाळमध्ये सुद्धा नवरात्री उत्सव साजरा केला जातो. या महोत्सवात, कुटुंबे एकत्र येतात, वडीलधारे लोक आणि तरुण यांच्यातील बंधनाचा सन्मान करतात.

नवरात्र उपास असताना काय जेवण करावे

नवरात्रीत, खाण्यापिण्याचे बरेच काही नियम आहेत. नवरात्रीच्या वेळी, केळी, रताळे इत्यादींपासून बनवलेले पदार्थ खाऊ शकतात, तसेच इतर फळे, जूस सुद्धा पिऊ शकता. काही लोकांना उपवासाचा त्रास होत असेल तर आपण लिंबू पाणी, फळे किंवा नारळाचे पाणी घेऊ शकता.

नवरात्री सणाचा संदेश

९ दिवस श्री रामाने रावणाविरुद्ध लढा दिला आणि विजय मिळवला, आई दुर्गाने माहिशासुराच्या दुष्कृत्याचा अंत करून लोकांना त्याच्या त्रासापासून मुक्त केले.

म्हणूनच, हा उत्सव संपूर्ण जगाच्या आनंद आणि समृद्धीसाठी साजरा केला जातो. नवरात्रीचा सण आपल्याला हे शिकण्यास प्रवृत्त करतो की कितीही वाईट शक्ति असल्या तरी चांगल्याचा विजय होतो भले त्याला वेळ लागेल पण वाईटाचा कधीच विजय होत नाही.

नवरात्रीचा पवित्र सण आपल्याला हा संदेश देतो की आपण आपल्या शक्तीचा कधीही अहंकार करू नये कारण ज्याप्रमाणे महिषासुराच्या अहंकाराने त्याचा नाश झाला त्याचप्रमाणे अहंकार आपल्याला नेहमीच नष्ट करण्यास प्रवृत्त करतो.

तर हा होता नवरात्री सणावर मराठी निबंध, मला आशा आहे की आपणास नवरात्री मराठी माहिती निबंध (Navratri festival information in Marathi) आवडला असेल. जर आपल्याला हा लेख आवडत असेल तर हा लेख आपल्या मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका.

Related Posts

हा लेख तुम्हाला आवडला असेल तर नक्की शेअर करा 👍👍👍

आपल्या आजूबाजूला घडत असलेल्या नवीन गोष्टींबद्दल माहिती करून घेणे आणि सर्वांपर्यंत पोहचवणे, ब्लॉगिंगची आवड आणि मोकळ्या वेळेचा कुठेतरी चांगल्या ठिकाणी सदुपयोग व्हावा यासाठीच केलेला हा अट्टाहास.

Leave a Comment

error: Content is protected.